Blok shortów: Another Story: Polish Shorts

  • Kopalnia

    Kopalnia

    Kopalnia

    reż. Natalia Brzozowska
    Polska / 1947 / 10′

    W mrocznych przestrzeniach kopalni górnicy mierzą się z ciężarem pracy, rytmem maszyn i nieustannym zagrożeniem, podczas gdy na powierzchni ich bliscy czekają w napięciu. Pozbawiona słów Kopalnia zamienia dokument o pracy w ekspresyjną opowieść o ludzkim ciele, strachu i granicach wytrzymałości.

    Jeden z najbardziej niezwykłych polskich dokumentów powojennych o pracy. Natalia Brzozowska zabiera nas pod ziemię, gdzie dzień górników wyznaczają rytm maszyn, ciężar ciał i nieustanne zagrożenie. Kamera, zamiast tworzyć tradycyjny obraz bohaterskiego robotnika, z bliskich planów, ostrych kontrastów światła i cienia, poruszających się taśm węglowych, łopat, świdrów i fragmentów ludzkich ciał buduje niemal abstrakcyjny, ekspresjonistyczny obraz kopalni. Muzyka i rytmiczny montaż sprawiają, że praca górników przypomina choreografię, a sama kopalnia – żywy, pulsujący organizm.

    Wśród mechanicznego rytmu pojawiają się kobiety czekające na powierzchni, ich pełne niepokoju twarze i modlitwy. Gdy dochodzi do katastrofy, film nabiera dramatycznego wymiaru, pokazując nie tylko fizyczny wysiłek, ale także strach i psychiczną cenę pracy pod ziemią. Ta nieoczywista forma wyróżniała Kopalnię na tle podporządkowanych propagandzie filmów o pracy. Po Zjeździe Filmowców w Wiśle w 1949 roku Brzozowską zmuszono do publicznej samokrytyki za „formalizm” i „burżuazyjną estetykę”, a następnie uniemożliwiono jej dalszą pracę filmową. Dziś film pozostaje jednym z najciekawszych przykładów powojennego polskiego dokumentu, opowieścią o pracy, ciele, strachu i ludzkiej wytrzymałości.

    Natalia Brzozowska

    Natalia Brzozowska (1915–1988) była polską reżyserką filmów dokumentalnych, która współtworzyła estetykę polskiego dokumentu po 1945 roku. Z wykształcenia malarka, po wojnie rozpoczęła pracę w odbudowującym się przemyśle filmowym w Łodzi. Jej filmy wykraczały poza reportaż i propagandę, łącząc obserwację rzeczywistości z poetyckim i refleksyjnym podejściem. Skupiała się na krajobrazie, pracy i codzienności, nadając im szczególną wagę wizualną i nastrojową.

    Reżyseria: Natalia Brzozowska

    Język: polski

    Napisy: angielskie

  • Przejawy

    Przejawy

    Przejawy

    reż. Ewa Zarzycka
    Polska / 1980 / 7’41”

    Dwie osoby prowadzą absurdalną rozmowę o przyszłości sztuki, zastanawiając się, czy film i fotografia nie zbliżają się właśnie do swojego końca. W tej parodii kina niemego Ewa Zarzycka z humorem podważa sztukę, która zamiast opowiadać o świecie, bez końca analizuje samą siebie.

    Przejawy to dadaistyczna gra z konwencją kina niemego i slapsticku, w której Pani X i Pan Y prowadzą pseudodialog o przyszłości sztuki, filmu i fotografii. Pozbawiony tradycyjnego dźwięku obraz był podczas projekcji uzupełniany dialogami odczytywanymi na żywo przez aktorkę i aktora oraz autorskim komentarzem Zarzyckiej. Absurd, powtórzenia i autoironia pozwalają artystce zakwestionować obsesję sztuki na punkcie własnego medium – zamiast kolejnego poważnego traktatu o granicach kina otrzymujemy przewrotny, pełen humoru eksperyment, który sam nieustannie podważa zasady, na których się opiera.

    Ewa Zarzycka

    Urodzona w 1953 roku w Szczecinie, mieszka w Lublinie i Kazimierzu Dolnym. Artystka performansu, pracująca z wideo, rysunkiem i instalacją. Absolwentka Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych we Wrocławiu (1978). Jej twórczość wyrasta z tradycji sztuki konceptualnej i koncentruje się na refleksji nad samą sztuką. Stworzyła autorską formę „performansu mówionego”, opartą na języku, łączącą sztukę z codziennością i podważającą granice między nimi. Jej prace znajdują się w najważniejszych polskich kolekcjach muzealnych i archiwalnych.

    Reżyseria: Ewa Zarzycka

    Język: polski

    Napisy: angielskie

  • Ziarno

    Ziarno

    Ziarno

    reż. Teresa Tyszkiewicz
    Polska / 1980 / 11′

    Teresa Tyszkiewicz zamienia własne ciało w przestrzeń konfrontacji, pożądania i eksperymentu, badając granice między sobą a otaczającym ją światem. Łącząc obrazy brudu, przyjemności, banału i luksusu z abstrakcyjnymi wizjami, Ziarno staje się zmysłową eksploracją kobiecej cielesności i seksualności.

    Pozbawiony wyraźnego początku i końca film Ziarno jest dynamicznym, fizycznym zapisem konfrontacji człowieka ze światem materii. Artystka angażuje własne ciało w intensywną relację z przestrzenią, dotykając, badając i przekraczając granice swojej fizycznej obecności. Zamiast linearnej opowieści Tyszkiewicz tworzy wielowarstwową strukturę wizualną, w której obrazy brudu, przyjemności, banalności i luksusu zderzają się z abstrakcyjnymi, niemal sennymi wizjami. Film odzwierciedla charakterystyczną dla twórczości Tyszkiewicz bezkompromisową eksplorację ciała, materii i możliwości obrazu filmowego. Jej fizyczna obecność staje się jednocześnie tematem i tworzywem filmu, podważając konwencjonalne sposoby patrzenia na kobiece ciało i zacierając granice między intymnością, performansem a eksperymentem wizualnym. Odczytywane w perspektywie feministycznej Ziarno można potraktować jako prowokacyjną refleksję nad kobiecą seksualnością i cielesnością oraz nad sposobami, w jakie kobiece ciało jest przedstawiane, pożądane i kontrolowane przez kulturę.

    Teresa Tyszkiewicz

    Malarka, rzeźbiarka oraz twórczyni fotografii i filmów krótkometrażowych. Absolwentka Politechniki Warszawskiej, współzałożycielka Związku Twórców Filmowych „Remont”. Odrzucała konceptualizm, skupiając się na zmysłowym badaniu materialności rzeczywistości. W latach 80. rozwijała eksperymentalny język filmowy i tworzyła charakterystyczne „obrazy szpilkowe” – rytmiczne kompozycje ze szpilek.

    Reżyseria: Teresa Tyszkiewicz

    Język: polski

    Napisy: angielskie

  • Względne cechy podobieństwa III

    Względne cechy podobieństwa III

    Względne cechy podobieństwa III

    reż. Izabella Gustowska
    Polska / 1980-81 / 8’34”

    Spotkanie z parami bliźniąt staje się dla Izabelli Gustowskiej punktem wyjścia do gry z podobieństwem, różnicą i sposobem, w jaki kamera kształtuje to, co widzimy. Film pokazuje, że tożsamość i obraz nigdy nie są czymś stałym – powstają w relacji między osobą filmowaną, artystką i spojrzeniem kamery.

    W cyklu Względne cechy podobieństwa Izabella Gustowska przygląda się parom bliźniąt, wychodząc od fascynacji ich niemal identycznym wyglądem. W Relative Similarities III fizyczne podobieństwo szybko staje się jednak pretekstem do eksperymentu z różnicą, tożsamością i samym aktem filmowania. Artystka wchodzi z bohaterkami w rodzaj gry, a ich reakcje i wzajemna relacja wpływają na sposób rejestrowania obrazu. Gustowska bada granicę między rzeczywistością a jej przedstawieniem, pokazując, że podobieństwo nigdy nie jest pełne, a znaczenie obrazu zmienia się wraz ze spojrzeniem, relacją i kontekstem.

    Izabella Gustowska

    Prof. dr hab. Izabella Gustowska, urodzona w Poznaniu. Artystka intermedialna. Realizuje prace w obszarze różnych mediów – obiekty malarskie, grafika, fotografia, instalacje video, video performance, film, kody QR.

    Reżyseria: Izabella Gustowska

    Język: polski

    Napisy: angielskie

  • Drawing TV

    Drawing TV

    Drawing TV

    reż. Ewa Partum
    Polska / 1976 / 6’01”

    Ewa Partum rysuje bezpośrednio na ekranie telewizora, ingerując w oficjalny obraz rzeczywistości emitowany przez państwowe media PRL-u. Jej prosty, radykalny gest staje się jednocześnie aktem krytyki propagandy i eksperymentem badającym granice oraz materialność telewizyjnego obrazu.

    W Drawing TV Ewa Partum rysuje długopisem bezpośrednio po ekranie odbiornika, wchodząc w przestrzeń oficjalnego przekazu państwowej telewizji. Jej gest zakłóca propagandowy obraz rzeczywistości i jednocześnie staje się eksperymentem z samym medium – migotanie i drżenie obrazu, wynikające z różnicy częstotliwości kamery i sygnału telewizyjnego, zostają wykorzystane jako świadomy środek artystyczny. Fizyczny ślad na ekranie i elektroniczne zakłócenia tworzą razem przewrotną refleksję nad tym, jak powstaje, działa i może zostać przejęty oficjalny obraz rzeczywistości.

    Ewa Partum

    Ewa Partum jest jedną z kluczowych przedstawicielek pierwszego pokolenia polskich artystów konceptualnych. Pionierka sztuki feministycznej i body artu, tworzy w różnych mediach, m.in. w sztuce konceptualnej, performansie, instalacji, fotografii, filmie, poezji wizualnej i mail arcie. W 1972 roku założyła w Łodzi Galerię Adres, ważne miejsce sztuki mail art i praktyk eksperymentalnych. Od 1974 roku wykorzystuje własne ciało, podejmując tematy widzialności, autonomii i płci. Jej prace znajdują się m.in. w kolekcjach MoMA, Tate Modern i Reina Sofía.

    Reżyseria: Ewa Partum

    Język: polski

    Napisy: angielski

  • Reakcja wymuszona

    Reakcja wymuszona

    Reakcja wymuszona

    reż. Jolanta Marcolla
    Polska / 1976 / 1’20”

    Kamera prowokuje przechodniów do reakcji, a następnie powtarza pojedynczy gest tak długo, aż zwykłe zachowanie zaczyna wydawać się niemal absurdalne. W krótkim eksperymencie Jolanta Marcolla bada, jak film nie tylko rejestruje rzeczywistość, ale poprzez sposób filmowania i montaż może ją aktywnie kształtować.

    Reakcja wymuszona to minimalistyczny eksperyment w dwóch częściach. W pierwszej agresywnie operująca kamera wywołuje spontaniczne reakcje przechodniów; w drugiej krótkie ujęcie osoby poprawiającej włosy zostaje wielokrotnie powielone, zamieniając pojedynczy gest w obsesyjny rytm. Marcolla zestawia dwa mechanizmy wpływania na zachowanie – bezpośrednią ingerencję w sytuację filmowania oraz manipulację zarejestrowanym materiałem. Marcolla była pionierką polskiej sztuki wideo i jako jedna z pierwszych polskich artystek świadomie wybrała wideo jako główne medium swojej twórczości. Eksperymentując z zamkniętym obiegiem obrazu i pętlą projekcyjną, badała, w jaki sposób kamera nie tylko obserwuje rzeczywistość, ale również wpływa na nasze zachowanie i sposób jej postrzegania.

    Jolanta Marcolla

    Artystka plastyczka, autorka prac z wykorzystaniem fotografii, filmu i video. Studiowała w trybie indywidualnym na Wydziale Malarstwa PWSSP we Wrocławiu. Dyplom uzyskała w 1974 roku. Współzałożycielka grupy twórczej GALERIA SZTUKI AKTUALNEJ.

    Reżyseria: Jolanta Marcolla

    Język: polski

    Napisy: angielskie

  • 24 godziny Jadwigi L.

    24 godziny Jadwigi L.

    24 godziny Jadwigi L.

    reż. Krystyna Gryczełowska
    Polska / 1967 / 14′

    Jadwiga L. pracuje na nocną zmianę w fabryce, a po powrocie do domu natychmiast rozpoczyna kolejną: opiekuje się dziećmi i prowadzi gospodarstwo domowe. W rytmie zegarów, maszyn i powtarzających się gestów film Krystyny Gryczełowskiej pokazuje niewidzialny ciężar życia kobiety, której doba nie ma końca.

    W ciągu zaledwie czternastu minut Krystyna Gryczełowska kondensuje całą dobę z życia Jadwigi L.: robotnicy, matki i gospodyni domowej. Po nocnej zmianie w fabryce Jadwiga wraca do domu, gdzie czekają na nią dzieci, zakupy, gotowanie, sprzątanie i organizowanie życia rodziny. Na odpoczynek pozostaje niewiele czasu, a po kilku godzinach snu cykl zaczyna się od nowa. Bez komentarza i bez wyjaśnień film opiera się na obserwacji oraz rytmie powtarzających się czynności. Zegary, nogi, maszyny i mechaniczne gesty tworzą niemal choreograficzny obraz doby, w której praca zawodowa płynnie przechodzi w kolejną, niewidzialną zmianę – pracę w domu. Powstały w czasach, gdy zatrudnienie kobiet przedstawiano jako symbol emancypacji, film Gryczełowskiej ujawnia drugą stronę tej obietnicy: zamiast uwolnienia od obowiązków kobieta otrzymuje ich podwójny ciężar.

    Krystyna Gryczełowska

    Krystyna Gryczełowska (1930–2009) była polską scenarzystką i reżyserką filmów dokumentalnych, związaną z „czarną serią” polskiego dokumentu. Podejmowała tematy społeczne, m.in. biedę na wsi, warunki pracy i marginalizację, z wrażliwością i etyczną troską przyglądając się życiu zwykłych ludzi. Do jej najważniejszych filmów należą Wtorki, czwartki i soboty (1965), Wola Rafałowska oraz 24 godziny Jadwigi L. (1967).

    Reżyseria: Krystyna Gryczełowska

    Język: polski

    Napisy: angielskie

  • Dzień za dniem

    Dzień za dniem

    Dzień za dniem

    reż. Irena Kamieńska
    Polska / 1988 / 17′

    Dwie bliźniaczki, które jako młode kobiety uwierzyły w obietnicę emancypacji poprzez pracę, po czterech dekadach ciężkiej pracy zmagają się ze zrujnowanym zdrowiem i życiem na granicy ubóstwa. Zderzając ich wspomnienia z propagandowymi obrazami „kobiety pracującej”, Irena Kamieńska odsłania gorzki rozdźwięk między ideologiczną obietnicą a ceną, jaką przyszło za nią zapłacić.

    Dwie siostry bliźniaczki od początku lat 50. pracują w katowickim Transbudzie, dzień po dniu wykonując ciężką fizyczną pracę przy transporcie cegieł. Jako młode kobiety uwierzyły w propagandową obietnicę emancypacji i niezależności, którą miała przynieść kobietom praca. Po kilkudziesięciu latach pozostały jednak zniszczone zdrowie, bieda i życie podporządkowane przetrwaniu. Kamieńska zestawia wspomnienia bohaterek z archiwalnymi materiałami propagandowymi z lat 50. – obrazami młodych, uśmiechniętych kobiet i entuzjazmu towarzyszącego „budowie socjalizmu”. Zderzenie oficjalnej wizji emancypacji z rzeczywistością starzejących się robotnic tworzy portret pokolenia kobiet, dla których obietnica niezależności okazała się kolejną formą podporządkowania pracy. Film zdobył m.in. Grand Prix i nagrodę FIPRESCI w Oberhausen oraz Srebrnego Lajkonika w Krakowie.

    Irena Kamieńska

    Irena Kamieńska (1928–2016) była polską reżyserką filmów dokumentalnych, znaną z zaangażowanych społecznie filmów o zwykłych ludziach i powojennym społeczeństwie polskim. Absolwentka Szkoły Filmowej w Łodzi, skupiała się na życiu kobiet, nierównościach społecznych i codziennej rzeczywistości. Do jej najważniejszych filmów należą Robotnice, Dzień za dniem i Wyspa kobiet. Jej kino łączy realizm, empatię i silne poczucie etycznej odpowiedzialności wobec bohaterów.

    Reżyseria: Irena Kamieńska

    Język: polski

    Napisy: angielskie

  • Początek

    Początek

    Początek

    reż. Dorota Kędzierzawska
    Polska / 1983 / 6′

    W rytmie maszyn i powtarzalnych gestów kobiety pracują w łódzkiej fabryce włókienniczej, podczas gdy spoza kadru dobiega płacz dziecka. Gdy kończy się zmiana, jedna z nich rusza do domu, rozpoczynając kolejną, niewidzialną część swojego dnia – pracę opiekuńczą.

    Krótki, niezwykle zmysłowy dokument Doroty Kędzierzawskiej zabiera nas do świata łódzkiej fabryki włókienniczej, gdzie rytm pracy wyznaczają stukot maszyn, szelest nici i powtarzalność codziennych gestów. Kamera przygląda się kobietom pracującym przy produkcji, ale zamiast tradycyjnego portretu robotnic Kędzierzawska tworzy niemal abstrakcyjną kompozycję z fragmentów ciał, dłoni, maszyn i przemysłowych przestrzeni. W ten mechaniczny rytm nieoczekiwanie wdziera się płacz dziecka – przypomnienie o drugim świecie, który czeka na kobiety poza fabryką. Gdy kończy się zmiana, jedna z bohaterek rusza biegiem do domu, gdzie czeka na nią małe dziecko. Zaledwie pięć minut wystarcza, by pokazać rzeczywistość kobiet, których dzień pracy nie kończy się wraz z opuszczeniem fabryki.

    Dorota Kędzierzawska

    Już jako dziecko obserwowała pracę ekipy filmowej na planach swojej mamy, reżyserki Jadwigi Kędzierzawskiej. Studiowała w Łodzi, Moskwie i łódzkiej Szkole Filmowej. Jej etiuda Jajko otrzymała nominację do studenckiego Oscara. Jest autorką scenariuszy i reżyserką filmów, m.in. Wrony, Nic, Jestem, Pora umierać i Inny świat. Laureatka licznych nagród, współinicjatorka projektu Polska Światłoczuła.

    Reżyseria: Dorota Kędzierzawska

    Język: polski

    Napisy: angielskie

  • Każdy wie kto za kim stoi

    Każdy wie kto za kim stoi

    Każdy wie kto za kim stoi

    reż. Maria Zmarz-Koczanowicz
    Polska / 1982 / 6′

    W ogromnej kolejce, symbolu codzienności Polski początku lat 80., przypadkowe rozmowy odsłaniają napięcia, absurdy i niewidzialne zasady rządzące życiem w czasach niedoboru. Zmarz-Koczanowicz zamienia banalne oczekiwanie w surrealistyczny portret społeczeństwa, w którym każdy wie, kto za kim stoi.

    Krótki, przewrotny portret Polski początku lat 80., w której kolejka stała się jednym z najbardziej charakterystycznych doświadczeń codzienności. W czasach permanentnego niedoboru można było czekać godzinami na podstawowe produkty, a samo stanie w kolejce stawało się osobną formą życia społecznego. Zmarz-Koczanowicz rejestruje tę rzeczywistość bez tradycyjnego komentarza, oddając głos ludziom stojącym w ogromnej kolejce. Ich urywane rozmowy, poprzez montaż i pracę z dźwiękiem, układają się w surrealistyczny chór. Pytania o to, kto stoi pierwszy, kto przyszedł w nocy i kto może zostać wyrzucony z kolejki nabierają ironicznego, niemal politycznego znaczenia – kolejka staje się miniaturą społeczeństwa, w którym każdy zna swoje miejsce. Świadomie wykreowane kadry, dalekie od estetyki Polskiej Kroniki Filmowej, przekształcają banalną sytuację w poetycki i niepokojący obraz rzeczywistości. Zmarz-Koczanowicz, która wcześniej studiowała malarstwo, zapowiada tu charakterystyczny dla swojej późniejszej twórczości sposób patrzenia na codzienne absurdy.

    Maria Zmarz-Koczanowicz

    Maria Zmarz-Koczanowicz (ur. 1954) to polska reżyserka filmów dokumentalnych, znana z ironicznego i wnikliwego spojrzenia na współczesną rzeczywistość. Studiowała malarstwo, a następnie reżyserię na Uniwersytecie Śląskim. Jej filmy podejmują temat zachowań społecznych, satyry politycznej, pamięci zbiorowej i życia kulturalnego. Wśród jej najważniejszych dzieł są Major, czyli rewolucja krasnoludków (1989), Noc z generałem (2001) i Pokolenie ’89 (2002). Wykłada reżyserię dokumentalną w Szkole Filmowej w Łodzi.

    Reżyseria: Maria Zmarz-Koczanowicz

    Język: polski

    Napisy: angielskie