Sekcje 2025: Punk, glitch, traces: austriackie kino eksperymentalne

  • Traces

    Traces

    Zestaw krótkich metraży autorstwa dziś już ikonicznych artystek feministycznych i młodszego pokolenia.

    Obejmuje anarchiczne performanse, dokumentalne szkice i queerowe perełki, a także animacje czy realizacje z wykorzystaniem found footage. Znajdziemy tu złożone eksploracje wypartej historii politycznej i strukturalnego wykluczenia społecznego, filmowe refleksje nad architekturą i celne portrety, jak również wyszukane artystyczne wyzwania wobec nowych technologii – w tym sztucznej inteligencji – oraz momenty komediowej ulgi.

    21.09.2025
    20:30
    Kinoteka

    Im Leo

    Miriam Bajtala

    Austria / 2003 / 2 min

    W Im Leo postać ubrana na czerwono pojawia się w progu modelu białego pokoju, a zarazem na otwartym polu. Trzymając w dłoni lustro, Bajtala odbija promienie słońca, oślepiając obiektyw kamery i rytmicznie unicestwiając obraz.

    Odkrywanie. Rozmowa

    Belinda Kazeem-Kamiński

    Austria / 2017 / 13 min

    Na pustej scenie kinowej Belinda Kazeem-Kamiński korzysta z fotografii etnograficznych, by podjąć performatywne poszukiwania strategii reprezentacji zdolnych opierać się kolonialnemu reżimowi spojrzenia: poprzez samouwłaszczenie dzięki widzialności i możliwość odwzajemnienia spojrzenia — „Dopóki lew nie ma własnego opowiadacza, myśliwy zawsze będzie miał najlepszą część historii”.

    Zawsze będziemy mieć Paryż

    Ella Raidel

    Austria / 2020 / 4 min

    Słynny filmowy cytat zostaje podważony. Paryż nie jest oczywistym wyborem jako sceneria dla historii o duchach. Nadmiar romantyzmu francuskiej metropolii i jej kulturowych symboli sprawia, że wydają się one wręcz nieodpowiednie jako tło dla opowieści grozy. Inaczej jest jednak u Elli Raidel, gdzie wieża Eiffla, Pola Elizejskie, okazałe fontanny i przystrzyżone żywopłoty pojawiają się jako fałszywy Paryż, skąpany w deszczu nad chińskim osiedlem Tianducheng. Film architektoniczny, krytyka kapitalizmu, opowieść o reprezentacji i simulacrum.

    Rozmowy w galerii

    Sasha Pirker, Lotte Schreiber

    Austria / 2014 / 9 min

    Jeśli – jak twierdził Walter Benjamin – budynki są przyswajane w podwójny sposób, poprzez użycie i percepcję, czyli taktycznie i optycznie, to Rozmowy w galerii Sashy Pirker i Lotte Schreiber można odczytać jako próbę pewnego rozdzielenia tego trybu odbioru. Podczas gdy ścieżka dźwiękowa odnosi się do sposobu użytkowania aut, przestrzeni wystawienniczych Tiroler Architekturforum, do warunków poszczególnych pomieszczeń i możliwości ich dostosowania do własnych celów, ścieżka wizualna oferuje fragmentaryczne, statyczne, czarno-białe ujęcia tych samych przestrzeni, które pozostają w rejestrze wizualnym jedynie dzięki temu, że zostają powiązane poprzez montaż w spójną całość przestrzenną.

    Nie chcę być filmowana, wolę zrobić to sama

    Friedl vom Gröller

    Austria / 2023 / 3 min 40 sek

    Film jest dialogiem i zapisem spotkania dwóch reżyserek, które – jak widać od razu – łączy znacznie więcej niż tylko wspólne medium. Pokazuje wszystko, co mieści się w portrecie poza samą filmowaną twarzą: to „film o relacji” – między filmującą a filmowaną, aparatem analogowego projektora, jego oślepiającym światłem i projekcją innego filmu z inną twarzą, która z kolei zostaje sfilmowana podczas oglądania. To “portret rozszerzony”: lustro, w które Friedl vom Gröller filmuje i spotyka samą siebie filmującą – archetypiczny moment każdego autoportretu – rozszerza przestrzeń, podobnie jak projekcja jej filmu Max Turnheim (2002–2022), przedstawiającego młodego mężczyznę w różnych fazach życia.

    Egipt

    Kathrin Resetarits

    Austria / 1997 / 10 min

    Reżyserka stworzyła wyjątkowy film niemy, który składa się z bogatych, pełnych gestów opowieści w języku migowym. Tłumaczenie odbywa się za pomocą napisów, sekwencji z filmów fabularnych, głosów z offu i muzyki. Nie ma tu obszernych wyjaśnień ani „uzasadnień istotności” – jest po prostu zapis, udane nawiązanie do ekspresyjności wczesnego kina. Coś zarazem codziennego i dla większości ludzi obcego. W ten sposób Resetarits podważa domyślne założenie, że dokumenty dotyczą przede wszystkim smutku ludzkiej egzystencji.

    Friedl

    Christiana Perschon

    Austria / 2023 / 2 min 38 sek

    Friedl vom Gröller jest kolejną artystką, którą Christiana Perschon filmuje w ramach swojej serii portretów. Jednak tutaj mniej chodzi o samo portretowanie, a bardziej o spotkanie dwóch różnych pokoleń austriackich reżyserek. Performatywne badanie bycia razem ożywia sekundy uchwycone na filmie, gdy Gröller pali papierosa. Zadziwiające jest, że vom Gröller, która w wielu swoich filmach bez wstydu stawia siebie w centrum uwagi, tutaj pragnie uciec od spojrzenia kamery. Stopniowo dostrzegamy, jak pracuje nad kształtowaniem własnego wizerunku. To charakterystyczne afirmowanie „ja” widzianego przez oko innego sprawia, że film Perschon staje się widoczny.

    Pasaże

    Lisl Ponger

    Austria / 1996 / 12 min

    Reżyserka tworzy wyimaginowaną mapę XX wieku, na której historie emigracji wyryte są niczym wytarte ślady zachodniej pamięci. Zdjęcia wykonane przez uważnych turystów ukazują się, w swojej napiętej relacji z dźwiękiem, jako podróż postkolonialna. Wreszcie wspaniałe neony „Hotel Edison” i „Radio City” przypominają o źródłach tej formy przywłaszczenia świata, o czasach wielkich ekspedycji oraz o czasach, gdy aparatura techniczna i środki transportu fundamentalnie zmieniły percepcję człowieka nowoczesnego. Ten uważny film pokazuje, że jeśli chodzi o obrazy, nie istnieje ani hermetyczna pamięć, ani niezmienna niewinność, a sztuka found footage nie wymaga sztucznej manipulacji, by uwidocznić granicę między prywatnością a ukrytymi politycznymi agendami.

    Plaże

    Astrid Ofner

    Austria / 2019 / 10 min

    Obrazy wakacji rodzinnych nad morzem: w zmieniającej się palecie barw ziarniste nagrania Super 8 opowiadają historię łagodnie pieniących się fal rozbijających się o brzeg na adriatyckiej plaży. Małe dzieci bawią się w wodzie pod czujnym okiem matki. Wkrótce dołącza do nich ojciec. Starsza pani przechodzi obok, później mężczyzna puszcza latawiec na pierwszym planie. Obrazy są tonowane w delikatne odcienie różu, żółci i błękitu. Kruchy, analogowy materiał filmowy Astrid Ofner mógłby przekazywać tęsknotę za letnimi godzinami przeszłości i czułymi więzami rodzinnymi, gdyby nie porywcza, offowa narracja Sylvie Rohrer, atakująca obrazy spokojnie falującego morza od samego początku.

  • Glitch

    Glitch

    Zestaw krótkich metraży autorstwa dziś już ikonicznych artystek feministycznych i młodszego pokolenia.

    Obejmuje anarchiczne performanse, dokumentalne szkice i queerowe perełki, a także animacje czy realizacje z wykorzystaniem found footage. Znajdziemy tu złożone eksploracje wypartej historii politycznej i strukturalnego wykluczenia społecznego, filmowe refleksje nad architekturą i celne portrety, jak również wyszukane artystyczne wyzwania wobec nowych technologii – w tym sztucznej inteligencji – oraz momenty komediowej ulgi.

    20.09.2025
    20:30
    Kinoteka

    …auto…

    Carola Dertnig

    Austria / 2010 / 8 min

    Znany scenariusz i powszednia sytuacja: parkowanie samochodu. Carola Dertnig bada różne codzienne rutyny pod kątem ich potencjału komicznego, tutaj nadszedł czas na prowadzenie auta. Ubrana jak dżaga artystka manewruje i parkuje swoje ogromne auto w wiedeńskim garażu Apollo, który staje się sceną jej najnowszej komedii życiowej.

    Carte noire

    Michaela Grill

    Austria, Kanada / 2014 / 2 min 30 sek

    Białe błyski w ciemności nocy. Jakby wyryte, wklepane. Migoczące widma, duchowe wizje. Prawdziwa fantomowa podróż, film napięcia. W carte noire, mrocznej miniaturze drogi, artystka kontynuuje swoje filmowe badanie od abstrakcji obiektu po jego wyobcowanie. Tym razem sięga do klasycznego, silnie nacechowanego motywu kultury popularnej i kina: samotnej jazdy samochodem po pustej drodze przez wieś, która niemal automatycznie wywołuje skojarzenia transgatunkowe.

    Amazonka

    Anna Vasof

    Austria / 2021 / 4 min

    Podczas gdy inne części ciała pełnią swoje odrębne funkcje jako instrumenty, głowa jest narzędziem wielofunkcyjnym. W 24 dziesięciosekundowych ujęciach filmu Amazonka reżyserka pokazuje, co może zrobić głowa. Wszystkie scenki – większość pokazujących powtarzalne rutyny – prezentują głowę Vasof w izolacji, zmniejszoną i przesuniętą; służy ona jako przedmiot lub narzędzie w rękach ciała, które zamiast głowy ma właśnie ten przedmiot lub narzędzie. Do czego doprowadzi incepcja głowy i ciała?

    Lot

    Michaela Schwentner

    Austria / 2003 / 6 min

    Ekscytująca dynamika tego filmu wynika z precyzyjnie skomponowanej gry koloru i formy, która w znacznym stopniu kształtuje percepcję widza. Reżyserka stosuje metodę artystów dźwięku elektroakustycznego, którzy stosują różnorodne elementy malarskie, pozwalając im wchodzić w interakcje, nakładać się lub kontrastować. Podróż przez ten krajobraz dźwięku i obrazu przebiega szybko, pozornie zatrzymując się tylko wtedy, gdy muzyka staje się wyjątkowo skoncentrowana. W rzeczywistości zatrzymuje się, gdy widz delikatnie sprowadzany jest na ziemię przez krajobrazowe sceny w zakończeniu.

    Lezzieflick

    Nana Swiczinsky

    Austria / 2008 / 7 min

    Lezzieflick to dekonstrukcyjny remiks stereotypowych przedstawień seksu lesbijskiego w heteroseksualnym porno. Formy ciała stają się płynne, nieustannie zmieniające się, a kobiety przestają jawić się jako pasywny obiekt voyeurystycznego pożądania. Przesunięte zostają zarówno treść obrazu, jak i zwykła pozycja podmiotu. Materiał filmowy zdaje się rozpuszczać w satysfakcji. Czy istnieje coś takiego jak piękna „hardkorowa” praca kamery?

    sexy

    Kurdwin Ayub

    Austria / 2013 / 3 min

    Historia tła dla sexy jest rozwijana na ogromnym telewizorze. Leci teledysk Miley Cyrus „We Can’t Stop”, który artystka Kurdwin Ayub ogląda, kopiuje, a w końcu również interpretuje. W sexy obie kobiety zajmują się swobodnym samowzmocnieniem swoich ciał. Jednak protagonistka Kurdwin Ayub nie dysponuje narzędziami, by stać się międzynarodową gwiazdą. Tam, gdzie Miley Cyrus sprzedaje swój urok jako naturalne poczucie życia, alter ego Kurdwin Ayub jest dręczone wątpliwościami co do gorliwości pokazywania siebie.

    Dystorcja

    Lydia Nsiah

    Austria / 2016 / 5 min

    W codziennej konsumpcji plików wideo sygnały zakłóceń zwykle wskazują na uszkodzone dane lub przeciążone komputery; tutaj jednak wprowadzają rytmiczny montaż i precyzyjnie modulowaną ścieżkę dźwiękową Billy Roisz (destylowaną z materiału wizualnego) z powrotem do awangardowego laboratorium. Zabawa nadmiernymi wymaganiami staje się pytaniem o to, co jest dane (zarówno technologicznie, jak i percepcyjnie) i projektowaniem tego, co nowe.

    Pył łożyska

    Katrina Daschner

    Austria / 2015 / 9 min

    Pył łożyska to baśń opowiadająca o powiązaniach pozornie odrębnych przestrzeni, sfer i warstw, pokazująca, jak pragną one być ze sobą splecione. Jeszcze raz, i wreszcie na dobre, wszystko staje się jednym, niezależnie od tego, jak zwykle jest klasyfikowane: sztuczne czy prawdziwe, dwuwymiarowe czy trójwymiarowe, fantazja czy rzeczywistość. Osiąga się to dzięki montażowi, inspirowanemu wizją życia, która pozwala wszystkiemu się ze sobą zlewać. Tęsknota dobiegła końca, rozpoczęło się świętowanie życia w całej jego chwale.

    Me, Myself and I

    Claudia Larcher

    Austria / 2022 / 5 min 30 sek

    Trójka w tytule wiele zdradza: tożsamość w erze cyfrowej, szczególnie w obliczu procesów produkcji i reprodukcji obrazów, podlega nieustannemu mnożeniu. Innymi słowy: ego, które można by też nazwać „cyfrowym podmiotem”, podlega obecnie technologicznie napędzanej tendencji do rozszczepiania, jednocześnie będąc owiane mglistą iluzją jedności. Larcher przetworzyła dialogi, które prowadziła z różnymi chatbotami na temat tożsamości, tworząc scenariusz, który wielokierunkowo łączy fragmenty percepcji ego.

    Happy Doom

    Billy Roisz

    Austria / 2023 / 3 min 30 sek

    Happy Doom to poemat audiowizualny, oda do ekstazy kolorów i zawrotów głowy. Ekran staje się drgającą membraną, która jednocześnie wypluwa i połyka kolory oraz hałaśliwe rytmy – hipnotyczna, zdeformowana, okołobiegunowa psychodeliczna krótka podróż. Głęboka fala sinusoidalna, początkowo brzmiąca niemal jak czterotaktowa stopa perkusyjna, stopniowo się rozplątuje, strzępi i jest zastępowana przez różne uderzenia, dźwięki ostrzegawcze i struktury szumu białego.

    Historia sztuki

    Maria Lassnig

    Austria, USA / 1976 / 8 min

    Pełne humoru, feministyczne interpretacje obrazów Vermeera, Michała Anioła i innych. Jan Chrzciciel jako prawdziwa mówiąca głowa w misie niesionej przez Judytę: „Och, dlaczego jej się opierałem?”. Reżyserka demistyfikuje kult męskości w słynnych dziełach sztuki, a przy tym odkrywa przed nami te mniej kanoniczne interpretacje znanej twórczości.

    Klitclique: w parach

    Klitclique

    Austria / 2020 / 2 min

    Goethe i Schiller, Marks i Engels, Batman i Robin, albo telewizyjny detektyw i jego pies Rex – lista kultowych męskich duetów jest nieskończona. A kobiety w parach? Teledysk Anny Spanlang do utworu Klitclique inscenizuje męskie bromanse, takie jak Vladimir Putin i Xi Jinping, Jerry Seinfeld i Larry David czy Chip i Dale, podczas gdy G-udit i $chwanger rapują w swoim melancholijno-ironicznym stylu o tym, że są ostatnim kobiecym duetem rapowym. Złota reguła sukcesu dla kobiet jest przecież taka: zrób sobie nazwisko jako duet lub kolektyw, ale potem osiągnij prawdziwy sukces solo jako „wyjątkowa kobieta”.

  • Punk

    Punk

    Zestaw krótkich metraży autorstwa dziś już ikonicznych artystek feministycznych i młodszego pokolenia.

    Obejmuje anarchiczne performanse, dokumentalne szkice i queerowe perełki, a także animacje czy realizacje z wykorzystaniem found footage. Znajdziemy tu złożone eksploracje wypartej historii politycznej i strukturalnego wykluczenia społecznego, filmowe refleksje nad architekturą i celne portrety, jak również wyszukane artystyczne wyzwania wobec nowych technologii – w tym sztucznej inteligencji – oraz momenty komediowej ulgi.

    19.09.2025
    18:00
    Kinoteka

    Czerwone i czarne

    Linda Christanell

    Austria / 1993 / 10 min

    Miejscem zdarzeń jest pokój ze stołem. Stół nakryty, świadectwo minionej uczty. Wśród tej scenerii obecna jest kobieta. Rozgrywający się dramat – dziki, pełen namiętności, uwodzenia, ironii i przemocy – właśnie dobiega końca.

    Kulogłowa

    Mara Mattuschka

    Austria / 1985 / 6 min

    Ręce energicznie wyciągają skrawki papieru ze staroświeckiej prasy drukarskiej, podczas gdy ich właściciel pozostaje niewidoczny. Zakryta głowa, owinięta muślinem, pojawia się ponownie, a na jej wierzchu rozmazuje się czarna farba. Ciało samo zostaje przekształcone w maszynę, głowa w matrycę. Golenie głowy staje się wydarzeniem spektakularnym.

    Narodziny Wenus

    Moucle Blackout

    Austria / 1970-72 / 5 min

    Podstawowym materiałem było około 30 fotografii przedstawiających kilku bliskich przyjaciół oraz martwą świnię, którą artystka znalazła na drodze. Scena wprowadzająca ukazuje „Narodziny Wenus” Botticellego, z płynnym przenikaniem postaci po obu stronach, a następnie również Wenus w symetrycznym montażu ze świnią. Trzy piosenki Beatlesów podkreślają performans poprzez swój tekst. Świnia zostaje użyta jako symbol i metafora o wielu skojarzeniach.

    Głęboko żałuję

    Karø Goldt

    Niemcy, Austria / 2008 / 2 min

    Wideo i deeply regret opowiada o nieudanej szansie na zemstę i zadośćuczynienie. Ukazuje próbę wyzwolenia się z roli ofiary poprzez fantazję o samowzmocnieniu. Innymi słowy: po bardzo długim czasie ktoś w końcu się broni, nucąc motyw przewodni z Rocky’ego.

    Finał

    Sabine Marte

    Austria / 2007 / 4 min

    Na ringu zapaśniczym kobieta (Sabine Marte) mierzy się z wypełnionym piaskiem workiem treningowym (Bill). Jest w tym małym „wideo-bitewnym” coś niezręcznego i niepokojącego. Ruchy wydają się dziwnie nielogiczne i budzą dyskomfort, jakby były odwrócone. Odwrócona walka nie jest walką. Zamiast tego, co równie niepokojące, rozwija się cielesna relacja między kobietą a powoli poruszającym się, tłustoskórnym manekinem, która nabiera seksualizowanej intensywności.

    Zygzakiem strumyk bezwstydnie płynie Zig-Zag 

    Ashley Hans Schiern & Ursula Pürrer

    Austria / 1985 / 4 min

    Zygzakiem strumyk bezwstydnie płynie –

    pochlapań nocnych bez skrępowania.

    (…) kolana świecą –

    lodowe palce topnieją teraz –

    (…) lustra drżą.

    Skóra barwy rubinowej

    Eve Heller

    USA / 2005 / 4 min 30 sek

    W Skórze barwy rubinowej (tytuł pochodzi od odcienia emulsji filmowej, która zanika w czerwieni) tajemniczy hałas tworzy poszarpaną poezję konkretu, która przylega do nas jak folia spożywcza. Czy to slasherowy film poetyki języka? Czy klucze do królestwa? Niepokojący i zmysłowy, zagadkowy, a jednak ostatecznie zrozumiały w każdym znaczeniu tego słowa.

    Antropo-maszyna, czyli jak to połączyć

    Adina Camhy

    Austria / 2019 / 8 min

    Punktem wyjścia jest prawdziwa historia: narratorka zamiast syntezatora, o którym marzy, dostaje w prezencie robot kuchenny. Zdezorientowana postanawia dowiedzieć się, jakie mogą być tego przyczyny. Jakie tożsamości i konstrukcje płci wpisane są w te urządzenia? Jakie są relacje między ludźmi a maszynami, ciałami a urządzeniami, sferą domową a polem artystycznym? To feministyczny film eseistyczny w formie audiowizualnego remiksu: eksperymentalny kolaż dźwięku i obrazu, szkicowy i skojarzeniowy.

    Syntagma

    Valie Export

    Austria / 1984 / 20 min

    Uderzająca konsekwencja w Syntagma w ukazywaniu sfragmentowanego ciała kobiety, w większości niemej, ma podwójny i pozornie sprzeczny efekt. Fragmentacja najpierw wydaje się powtarzaniem traumy, aż w końcu jej szaleńcze tempo przekształca się w celową kompozycję złożoną z ramion, nóg, barków, piersi, twarzy. Powstaje zdepersonalizowany przegląd jakości „towaru”. Uprzedmiotowienie kobiet nie oznacza jednak, że stają się obiektami.

  • Canale Grande

    Canale Grande

    Canale Grande

    reż. Friederike Pezold (Pezoldo)
    Austria, Niemcy / 1983 / 88 min / premiera polska

    Jedno z ukrytych arcydzieł kina austriackiego, doskonały przykład subwersywnej kinematografii.

    W tym niskobudżetowym dziele bohaterka (w którą wciela się sama reżyserka) ma dość konwencjonalnej telewizji i wynajduje własną, wysoce osobistą formę oglądania “z bliska”. Podczas gdy charakterystyczny styl Pezold jest w pełni współczesny i świeży, atmosferyczne pejzaże miejskie mają poruszającą jakość kapsuły czasu.

    21.09.2025
    18:00
    Kinoteka

    Friederike Pezold (Pezoldo)

    Od 1969 r.! Jej prace ClimateArtPieces były prezentowane w różnych muzeach. W 1970 r., po zajęciu się rysunkiem i projektami nowej, „zmysłowej” architektury, zaczyna pracować z wideo i fotografią. W 1971 r. stworzyła swoje pierwsze wideografiki. W seriach fotograficznych i filmach wideo odtwarzała ruchy i części ciała: „Nowy język znaków ciała”. W 1972 r.: GenderArt z „elastyczną płcią”. Od 1974 r. zakłada „Tai Chi dla oczu” oraz projekt „Wolniej, mniej, pusto na ekranie”. W 1977 r. powołała również „Radio wolna Utopia”, które w dużej mierze składało się z rejestratora i monitora na własnym ciele, by swobodnie i niezależnie przekazywać program buntu przez miasto, przeciwko kwotom. W 1996 r. powstało „1. Wiedeńskie Muzeum Wideoartu i Bodyartu”. W latach 2002–2020 działała „1. cyfrowa i realna rewolucja-ludzie dla spowolnienia, opróżniania, wyciszania przyszłego cyfrowego świata” (m.in. Thinker, Monk i inni – częściowo pokazani w filmie Revolution of the Eyes, jednak są prawdziwi, czyli cyfrowi i realni) oraz „1. pauzy obrazowe spojrzenia i obrazy strzałkowe”. W tym czasie jej program w dużej mierze polegał na „odrzuceniu biznesu sztuki”! Jej prace prezentowano m.in. na Berlinale, Documenta w Kassel, Biennale w Paryżu, Lyonie i Wenecji, w Whitney Museum, MoMA i Centre Pompidou. Mieszkała w Nowym Jorku, Paryżu, Wiedniu, a obecnie rezyduje w Salzburgu.

    Reżyseria: Friederike Pezold (Pezoldo)

    Produkcja: Friederike Pezold (Pezoldo)

    Język: niemiecki

    Napisy: polskie, angielskie